z *92 ... `r@s au $ j $ "c (> h#7 `r@s 2 `r@s "(9 a hy$ 3 # > @ 9g 2+'($ a3 y ( m ( $ h ( 3#

Post on 11-Dec-2020

0 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • )5 पररभमाषमाप्रकरणमम् प्रस्तमाविनमा

    पकविरशस्मनम् पमाठक्षे कमाश्चिन मपुख्यमायाः ससजमायाः यमायाः व्यमाकरणक्षे यत्र तत्र प्रयपुकमायाः तमायाः आलनोमचितमायाः। तशस्मनम् पमाठक्षे ससजमासकत्रमामण सशन्त। अशस्मनम् पमाठक्षे पररभमाषमासकत्रमामण आलनोच्यन्तक्षे। सकत्रस्य प्रकमारमायाः यत्र आलनोमचितमायाः तत्र पररभमाषमामविषयक्षे मकखञ्चतम् पररचिययाः जमातयाः। अमनयमक्षे मनयमकमाररणष्ट्री पररभमाषमा इमत तत्र पमठतमम्। अमनयमयाः कथस भविमत। अमनयमयाः उत्पनयाः चिक्षेतम् तदकरष्ट्रीकरणमाय कमा पररभमाषमा प्रयनोकव्यमा इमत एतक्षेषमास मविषयमाणमास स्पषस जमानमम् आविश्यकमम्। पररभमाषमायमायाः चि मचिह्निमम् खलङमम् विमा भविमत। यत्र यत्पररभमाषमायमायाः खलङमम् उपलभ्यतक्षे तत्र समा पररभमाषमा ससचिमायरतक्षे। अतयाः पररभमाषमाखलङजमानमम् आविश्यकमम्।

    पमामणमनव्यमाकरणक्षे पञ्चमष्ट्री षष्ठष्ट्री सप्तमष्ट्री एतमासमास मविभककीनमामम् अथमारयाः लधौमककव्यमाकरणतयाः मभनमायाः सशन्त। तमासमामम् अथरमनणरयमाय कमाश्चिन पररभमाषमायाः अशस्मनम् पमाठक्षे सशन्त।

    यदमा एकस्य स्थमामननयाः एकमाखधकमायाः सम्बशन्धनयाः आदक्षेशिमायाः विमा भविशन्त तदमा कस्य कक्षे न सम्बन्धयाः, कस्य कयाः आदक्षेशियाः इमत मनणरयमाय कमाश्चिन पररभमाषमायाः सशन्त।

    कदमामचितम् एकस कमायर कतपुरमम् एकमाखधकमामन सकत्रमामण आयमाशन्त। तदमा तक्षेषमास बलमाबलमविचिमारयाः आविश्यकयाः भविमत। पररभमाषमा एवि मविरनोधक्षे समत व्यविस्थमास करनोमत। एविस मविरनोधपररहमारमाय कमाश्चिन पररभमाषमायाः सशन्त।

    यथमा पमाररभमामषकशिब्दमानमास जमानस मविनमा न मकममप शिमासस बनोद पुस शिक्यतक्षे तथहैवि पररभमाषमाणमास जमानस मविनमा व्यमाकरणशिमासक्षे अमनयमपररहमारयाः नहैवि कतपुर शिक्यतक्षे। अतयाः पररभमाषमाध्ययनमम् अत्यन्तस महत्त्विपकणरमविषययाः अशस्त। तस्ममातम् पररभमाषमाणमामम् सम्यकम् अध्ययनस कक त्विमा अमगमप्रकरणमामन पठनष्ट्रीयमामन इमत मकम्विपु विकव्यमम्।

    सकत्रक्षे यमामन पदमामन सशन्त, मकञ्च यमामन पदमामन अनपुविकत्त्यमामदमभयाः लभ्यन्तक्षे, तक्षेषमास समक्षेषमाममप मविभमकविचिनमामदकमम् सकत्रव्यमाख्यमायमामम् उच्यतक्षे। यथमा - इकनो यणमचि इमत सकत्रक्षे इकयाः इमत षष्ठ्यक्षेकविचिनमान्तमम् पदमम्। यणम् इमत प्रथमहैकविचिनमान्तस पदमम्। अमचि इमत सप्तम्यक्षेकविचिनमान्तस पदमम्। अस्य प्रकटनस्य लमाघविमाय इकयाः (६/१), यणम् (१/१), अमचि (७/१) इत्यमप उपमायमाविलम्बयाः मक्रयतक्षे। तत्र इकयाः (षष्ठष्ट्री/एकविचिनमम्) इत्यक्षेवि इकयाः (६/१) इमत रूपक्षेण प्रकटतक्षे। अमचि (सप्तमष्ट्री/एकविचिनमम्) इत्यक्षेवि अमचि (७/१) इमत रूपक्षेण प्रकटतक्षे। अयमपुपमाययाः तत्र तत्र अविगन्तव्ययाः।

    उदक्षेश्यमामन अमपुमम् पमाठमम् पमठत्विमा भविमानम् -

     पररभमाषमा कमा भविमत इमत जमानष्ट्रीयमातम्।  पररभमाषमाणमास खलङमामन जमानष्ट्रीयमातम्

    ससस्कक तव्यमाकरणमम् 85

    5

  • मटप्पणष्ट्री ससस्कक तव्यमाकरणमम्

     सकत्रक्षे प्रमक्रयमायमामम् अमनयमक्षे समत अमनयमस पररहतपुर प्रभविक्षेतम्।  एकत्र उपशस्थतमानमास मविधष्ट्रीनमास मविरनोधक्षे समत मविरनोधस पररहतपुर समथर्वो भमविष्यमत।  पररभमाषमासकत्रमामण व्यमाख्यमातपुस प्रभविक्षेतम्।  व्यमारकणसम्बदमानमास बहहनम् नकतनमविषयमानम् जमास्यमत।

    प्रस्तपुमतयाः व्यमाकरणस्य सरणष्ट्री

    मशिषजनहैयाः व्यविहृतमायाः शिब्दमायाः एवि समाधपुशिब्दमायाः कथ्यन्तक्षे। समाधपुशिब्दमायाः कक्षे इमत जमानस व्यमाकरणशिमासस कमारयमत। शिब्दमायाः तपु मशिषमानमास व्यविहमारक्षे खसदमायाः एवि सशन्त। बहवियाः शिब्दमायाः सशन्त। परन्तपु तक्षेषमास समक्षेषमास जमानस लघपुनमा उपमायक्षेन भवितपु इमत उदक्षेश्यक्षेन एकहै कस्य शिब्दस्य मविभमागस पररकल्प्य इयस प्रकक मतयाः अयस प्रत्यययाः इमत व्यविस्थमा कक तमा। एतयनोयाः प्रकक मतप्रत्यययनोयाः मक्षेलनक्षेन यदम् शिब्दस्विरूपस मनष्पदतक्षे तदम् रूपस समाधपु इमत व्यमाकरणप्रमक्रयमायमायाः समारयाः। प्रकक मतप्रत्ययमानमास मक्षेलनमाय सकत्रमामण खलखखतमामन। तक्षेषमास मक्षेलनमाय तमामन सकत्रमामण कमायमारमण कपु विरशन्त।

    शिब्दस्विरूपमम्

    शिब्दक्षे क्रमशियाः मविदमाममानमायाः विणमारयाः शिब्दस्य स्विरूपमम् भविमत। यथमा 'रमाममादम्' इमत पदस्य स्विरूपमम् भविमत 'रम् आ मम् आ दम्' इमत क्रमशियाः मविदममानमायाः विणमारयाः